غلامعلى صفايى

67

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

و به همين جهت چون آن فعل محذوف ، مفسّر مىخواهد و در اين مثال مفسّر ندارد بنابراين نصب اسم مقدم به وسيله فعل محذوف جايز نيست و تنها رفع آن اسم بنا بر مبتدئيت صحيح است همان‌طور كه در مثال متن ملاحظه مىشود . و هم‌چنين چون اين لام صدارت‌طلب است خبر در جمله اسميه بر مبتدئى كه بر آن لام ابتدائيت است نمىتواند مقدم شود مانند : « لزيد قائم » زيرا اگر خبر ، مقدم از مبتدا شود آن‌گاه لام ابتدا در صدر كلام واقع نشده بلكه وسط قرار گرفته است ، و همچنين اگر لام ابتدا بر خبر باشد واجب است مقدم بر مبتدا شود تا در صدر كلام بودن آن محفوظ بماند ، مانند : « لقائم زيد » . و ليس لها الصدرية : بايد توجه داشت كه لام ابتدائيت در باب « إنّ » صدارت طلب نبوده به همين جهت مانع از عمل « إنّ » در مابعد نمىشود ، زيرا هرچند در اصل ، لام ابتدائيت قبل از « إنّ » بوده لكن صدارت از آن گرفته شده و هم‌اكنون در كلام مؤخر مىباشد در حالى كه قبلا مقدّم بوده است به همين جهت به اين لام در باب « إنّ » لام مزحلفة و مزحلقة يعنى لامى كه از مكان اصلى خود دفع شده و جدا شده است نيز گويند ، چون اصل : « إنّ زيدا لقائم » اين‌گونه « لإنّ زيدا قائم » بوده است و اعراب چون آغازكردن كلام را با دو تأكيد نمىپسندند ، براى رفع اين نقيصه لام ابتدائيت را از صدارت‌طلبى منع كرده و آن را مؤخر كرده‌اند و « إنّ » را در جاى اصلى خود باقى مىگذارند تا اين كه تأخر عامل حرفى از معمول لازم نيايد و معمول حرف از خود عامل حرفى مقدم نگردد زيرا حرف عامل ضعيفى است . و قابل ذكر است كه ما ادعا نكرديم كه اصل مثال اين گونه « إنّ لزيدا قائم » بوده است به دو دليل : 1 - تا اين كه لازم نيايد وسط قرار گرفتن چيزى كه صدارت طلب است بين عامل و معمول ، زيرا الفاظ صدارت طلب مانع از عمل عامل بر معمول مىشوند . 2 - به دليل اين كه أعراب اين‌گونه اعتبار مىكنند كه اوّلا حكم صدريت لام ابتدا در ماقبل « إنّ » است و ثانيا بعد از آن نمىباشد ، و دليل اعتبار اوّل اين است كه لام ابتدائيت مانع از تسلط عملى أفعال قلوب بر « إنّ » و دو معمولش مىشود و به همين جهت است كه آن فعل قلبى ديگر قدرت عملى ندارد و به همزهء « إنّ » كسره داده